Биология

molecules

Генетикалық кодтардың шығу тегі

Ядролық ДНҚ молекуласының генетикалық коды әмбебап, өйткені ол барлық тірі организмдерде бірдей, яғни барлық тірі организмдерде кодондардың бірдей жұптары қолданылады. Генетикалық кодтың әмбебаптық сипатын органикалық формалардың шығу тегінің бір екндігі туралы қазіргі заманғы дәлелдемелерден білуге болады. Генетикалық кодтың құрылымының негізгі келбеті анықталғаннан кейін оның шығу тегі жайлы, яғни эволюциясы туралы гипотезалар туындай бастады, қазіргі кезде …

Генетикалық кодтардың шығу тегі Читать полностью »

blood-cells

Ген экспрессиясының генетикалық бақылануы

Ген әрекетінің реттелуі немесе экспрессиясының генетикалық бақылануы деп нені түсінуге болады? Бұл түсінік ген экспрессиясы немесе гендер жиынтығының өсіп немесе азаюымен сипатталатын (индукцияланатын және репрессияланатын) қасиетіне байланысты болады. Реттеуші қызметін транскрипция процесіне қатысатын белоктар атқарады. Гендердің экспрессиясына клеткадағы АҮФ деңгейі де әсер етеді. Гендер экспрессиясының реттеуші механизмдері туралы мэліметтер микроорганизмдер белоктарының синтезіне қатысатын гендердің активтіліктерінің …

Ген экспрессиясының генетикалық бақылануы Читать полностью »

dna

Адамдағы тұқымқуалаушылықты зерттеу әдістері

Генетиканың классикалық талдауларын тұқым қуалауды және өзгергіштікті зерттеудің негізгі әдістері ретінде адамға қолдануға болмайды. Өйткені адамның жыныстық жағынан жетілуі өте ұзақ, тәжірибелік шағылыстыруларды жүргізуге болмайды және бір жанұядағы ұрпақтың санының аздығы кедергі келтіреді. Сондықтанда адамдағы қалыпты және патолоғиялық тұқымқуалаушылықты зерттеуде басқа әдістерді қолданады. 1. Генеалогиялық әдіс (шежіре құру әдісі). Бұл әдісті көпшілік жағдайда клиникалық-генеалогиялық әдіс …

Адамдағы тұқымқуалаушылықты зерттеу әдістері Читать полностью »

dna

Адамдағы қалыпты тұқым қуалаушылық

Адамда ДНҚ молекуласы хромосомада және митохондрияда болады. Соматикалық клеткалардағы ДНҚ молекуласының саны бірнеше миллиард нуклеотид жұптарынан тұрады. Адамның қалыпты диплоидты хромосомасының саны 23 жұп, оның 22 жұбы аутосомалық хромосомалар да, ал 23 жұбы жыныс хромосомаларымен сипатталады, яғни ер адамда ХУ, ал әйел адамда XX. Хромосомалар центромераларының орналасуына байланысты телоцентрлі, акроцентрлі, субметацентрлі және метацентрлі деп бөледі. …

Адамдағы қалыпты тұқым қуалаушылық Читать полностью »

native

Тұқымқуалаушылық және мінез-құлық

Адам популяциясындағы жеке тұлғалар тек физикалық жағынан ғана емес, сонымен қатар мінез-құлқы бойынша айырмашылығы болатыны бұрыннан белгілі болды. Адамдағы бұл ерекшелікті түсінуге арналған талпыныстар нәтижелері қарама-қайшы пікірлерге алып келді, яғни кейбір пікірлер бойынша бұл қасиет тұқым қуалайды, ал басқа пікірлер бойынша жүре пайда болған. Сондықтан-да өткен ғасырларда бұл қасиет «табиғат және тәрбие» деген пікір арқылы …

Тұқымқуалаушылық және мінез-құлық Читать полностью »

genetics

Генетикалық жеке ерекшеліктер

Адамдағы қалыпты тұқымқуалаушылықты зерттеуде оның генетикалық жеке ерекшелігі үлкен рол атқарады. Гаметалардың айқас шағылысуынан пайда болған барлық организмдер көптеген ген жұптары бойынша гетерозиготалы полигибридті болып табылады. Адам да осы заңдылыққа толықтай бағынады және табиғаты полигибридті гетерозиготалы болып табылады. Адам бүкіл тірі организмдердің ішінде ең (аса) гетерозиготалы болып табылады. Г. Мендельдің ашқан гендердің тәуелсіз қайта таралуынан …

Генетикалық жеке ерекшеліктер Читать полностью »

human-skeleton

Патологиялық тұқымқуалаушылық

Адамдағы тұқым қуалайтын патологияны зерттеу Гиппократ (б.э.д. 460-370 ж.), заманынан басталады, яғни адамның көзінің қылилығы және қасқабастық белгілерінің жанұялық түрде қайталанатынын байқады. Ол сондай-ақ талма және жасы ұлғайған адамдарда соқырлықты тудыратын көздің кейбір ауруларының тек белгілі бір жанұяда ғана көрінетінін байқады. Адам генетикасына XVIII ғасырда П. Маупертус қызығушылық көрсетті, яғни ол полидактилия және альбинизм аурулары …

Патологиялық тұқымқуалаушылық Читать полностью »

greece

Чарлз Дарвинге дейінгі эволюция туралы көзқарастар

Эволюция тірі материяның барлық тіршілік деңгейінде жүріп отырады және әрбір деңгейде жаңадан пайда болған құрлымдық және қызметтерімен ерекшеленеді. Осы құрлымдар мен қызметтері бірігіп, эволюцияның тірі жүйесінің әрбір деңгейіне көтерілген сайын жоғары сатысына көтерілгендігін аңғартады. Жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуы және оның эволюциясы жаратылыстану ғылымының негізгі өзекті мәселесі болып саналады. Осы мәселе сонау біз білмейтін ерте …

Чарлз Дарвинге дейінгі эволюция туралы көзқарастар Читать полностью »

charles-darwin

Ч. Дарвин және оның эволюция теориясы

Эволюцияның алғашқы нағыз ғылыми теориясының негізін қалаушы — ағылшын ғалымы Чарлз Роберт Дарвин (1809-1882). Ч. Дарвиннің негізгі еңбектері «Табиғи сұрыпталудың арқасында пайда болған түрлер немесе тіршілік үшін күресте пайда болған тұқымдарды сақтау» (1859), осыларға қосымша толықтырған «Үй жануарлары мен мәдени өсімдіктердің өзгеруі» (1869) және «Адамның пайда болуы және жыныстық сұрыпталу» (1871) атты кітаптары. Дарвиннің эволюция …

Ч. Дарвин және оның эволюция теориясы Читать полностью »

mountains

Тіршіліктің пайда болуы туралы қазіргі көзқарастар

Қазіргі эволюция теориясының негізгі сұрақтарының бірі Жер бетіндегі тіршіліктің қалай пайда болғандығы, оның бейорганикалық заттардан қалай алғашқы тіршіліктің (небиогенез) пайда болуын химиялық эволюция тұрғысынан эволюция теориясы да қарастырып отыр. Қазіргі уақытта абиогенездік көзқарастарға қарсы тіршіліктің пайда болуы және оның дамуы өте ұзақ кезеңдерді қамтиды. Осы тұжырым архебиоз немесе археогенез деп аталады. Тіршіліктің пайда болуы туралы …

Тіршіліктің пайда болуы туралы қазіргі көзқарастар Читать полностью »